Zaak van leven en dood door Anne

Er zijn drie soorten mensen. De mens die niet wil leven, de mens die niet dood wil, en de mens die daar zo’n beetje tussenin zit. De mens die niet wil leven, dat is duidelijk. Dat is degene die de NS voor de zoveelste keer noopt tot de cryptische omschrijving “de trein is in contact gekomen met een mens.” Om vervolgens de reizigers richting X te verzoeken zo vriendelijk te zijn verder te reizen via Y. Dit tot grote ergernis van iedereen die zo te laat op de plaats van bestemming komt. Veel gedachten aan de zelfmoordenaar zal men verder niet verspillen. Daarvoor blijft de gebeurtenis te abstract. En dat heeft de dader c.q. slachtoffer in Alphen a/d Rijn zich wellicht gerealiseerd. “Voor de trein springen?” overwoog hij misschien. “Nee, ik niet, dat is te afgezaagd, dat merkt geen hond. Ik ga het beter doen.” En zo geschiedde.

Maar vandaag ga ik het juist over die andere mens hebben. De mens die niet dood wil. De 90-jarige die vol goede moed aan een openhartoperatie (kosten 50.000 Euro) begint en er dan na afloop reuze spijt van heeft. Want het is niet niks zo’n ingreep. Sommigen worden niet eens meer wakker na een overigens geslaagde operatie. Een spuitje was goedkoper geweest.

Ja, dit verhaal gaat over geld. En over onze obsessie met onsterfelijkheid, over gebrek aan berusting, en over scheefgroei tussen de generaties.

Concreet wil ik het hebben over de wanverhouding tussen de onbeheersbare kosten van de gezondheidszorg enerzijds en het systematisch korten op het onderwijs en de jeugdzorg anderzijds. Simpel gezegd: het keer op keer oplappen van de oude medemens tegenover het ontmoedigen van de (intellectuele) ontwikkeling van de jonge medemens in een globaliserende wereld, waar de concurrentie op dat gebied juist steeds groter wordt. Straks eindigt onze jeugd nog als ongeschoolde arbeider in een mijn in China.

Terug naar de gezondheidszorg. Waarom rijzen de kosten hiervan zo de pan uit? Het grote probleem is de zorgplicht. Een woord, een begrip, dat het hele gezondheidszorg beleid in Nederland bepaalt. Zorgplicht betekent simpelweg dat wie zich ook aanmeldt - jong, oeroud, gezond of halfdood - je behandelt optimaal. Doe je dat als arts niet, dan heb je zo een proces aan je broek.

Wat betekent dit in de praktijk?

Daarvoor neem ik je mee en stel ik je voor aan mevrouw M. Het is het jaar 1974. Mevrouw M is in het ziekenhuis opgenomen. Ze is 50 jaar en gekomen om te sterven. Ze heeft een opgewekt karakter, je zou haar levenslustig kunnen noemen. Maar haar nieren werken nauwelijks meer, en zij is net een halfjaar te oud om in aanmerking te komen voor dialyse. Dit vanwege een tekort aan dialyseplaatsen. Dat was dus de situatie in 1974 en dat was pijnlijk. Was ze iets later geboren, dan had ze nog jaren meegekund.

Nu laat ik je kennis maken met de heer P. Het is inmiddels 1990, dialyseplaatsen in overvloed. De heer P is 90 jaar. Sinds een paar maanden heeft hij een verminderde nierfunctie. Huppekee, geen probleem, aan de dialyse. Hemodialyse. (buikspoelingen laat ik hier even buiten beschouwing) De heer P zal nooit meer zonder de behandeling kunnen. En dialyse is geen picknick. Na 6 weken te zijn gemarteld, weliswaar subtieler dan in Guantanamo Bay, is de heer P dood. Kosten: tig duizend Euro.

Wie is hier nu wijzer van geworden? Inderdaad, niemand. En waarom gebeurt dit dan toch? Juist. Zorgplicht. Plus de angst van de arts voor een proces aan zijn broek.

We zijn nu weer twintig jaar verder en er is op medisch gebied nog meer mogelijk geworden. Daarom is het hoog tijd de zorgplicht opnieuw te definiëren. Er moeten criteria worden vastgelegd. Dit moet gebeuren met dezelfde nauwkeurigheid waarmee men de wetgeving rond abortus en euthanasie heeft geregeld. Het gaat hier om de verhouding tussen kwaliteit van leven, leeftijd en prognose, en kosten van een ingreep. Natuurlijk ligt dat gevoelig. De samenstelling van de commissie die zich hierover zou moeten buigen moet dan ook een afspiegeling van de gehele samenleving zijn. Dat betekent een grote commissie, maar het is dan ook een groot onderwerp.

Hier vallen jaarlijks miljoenen te besparen. Sluis ze rechtstreeks door naar onderwijs en jeugdzorg. En weet je wat? Het zou me niets verbazen als een betere jongerenzorg gepaard gaat met een opvallende afname in zelfdodingen.  

Hiermee is ons verhaal rond. De mens die niet wil leven en de mens die maar niet dood wil, ze hebben meer met elkaar te maken dan je zo op het eerste gezicht zou denken.

Copyright Anne, 2011